Devoniyen Deniz Yaşamı

Devoniyenin sıcak ve sığ denizleri, çeşitli ve çok sayıda omurgasız grubuna ev sahipliği yapıyordu. Mercan, sünger ve alg birlikteliğiyle kurulan resifler bu dönemde de çok yaygındı. Rügoz ve tabülat mercanların ana unsur olduğu bu resiflere, kırmızı algler ve süngerlerin yeni ortaya çıkmış bir grubu olan ve günümüz "Venüs sepetini" andıran silisli süngerler de katıldı. Devoniyenin sonunda meydana gelen değişimler resifleri büyük ölçüde ortadan kaldırdı.

Mercan                                         Sünger

Silüryenin en yaygın gruplarından olan dallı bacaklılar, Devoniyende de başarılarını sürdürerek hem çeşitlilikçe hem de yaygınlıkça zirveye ulaştı. Bu döneme ait 200'den fazla dallı bacaklı cinsi biliniyor. Denizlaleleri ve diğer derisi dikenliler, graptolitler, konodontlar da yaygın fosil gruplardandı.

Dallı Bacaklılar

Salyangozlar, nautiloidler ve midyeler gibi yumuşakça grupları Silüryendeki durumlarını korurken, nautiloid benzeri bir kafadan bacaklıdan kök alan ammonitler ortaya çıktı. Bu dönemden sonra oldukça yaygın olan ammonitlerin geriye bıraktığı kabuklar, büyük kireçtaşı yataklarını oluşturdu.

Ammonit

Kambriyen ve Ordovisyenin baş rol oyuncularından olan üç loblular iyice azaldı. Az sayıda grup yaygındı ve bazı dev biçimler evrimleşmişti. Balıklar ve kafadan bacaklılar gibi serbest yüzücü yırtıcıların sayısındaki artışın, üç lobluların sonunu hazırladığı düşünülüyor. Devoniyen sonunda üç loblu gruplarının çoğu yok oldu.

Trilobit fosili

Balıkların Çağı

Silüryende ortaya çıkan çeşitli balık grupları varlıklarını sürdürürken, Devoniyende pek çok yeni ve gelişmiş balık grubu ortaya çıkıp, hızla çeşitlendi. Balık gruplarında görülen bu çeşitlilik ve yaygınlıktan dolayı dönem "Balıkların Çağı" olarak adlandırılır. İlk kez Ordovisyende ortaya çıkan çenesiz balıklar olan zırhlı balıklar, Devoniyen boyunca varlığını sürdürdü; ancak, çağın kapanmasıyla büyük oranda ortadan kalktı. İlk çeneli balıkların Silüryenin sonunda ortaya çıkmasından sonra Plakodermler, ilkel köpek balıkları, Sarcopterygii ve Actinopterygii grupları da Devoniyende ortaya çıkıp yaygınlaştı.

Devoniyen balıkları

Plakodermler, kemik plakalardan oluşan zırhlara, güçlü çenelere sahipti. İlk kez bu grupta görülen çift göğüs ve karın yüzgeçleriyle oldukça iyi yüzüyordu. Plakodermler oldukça büyük olan boyutlarıyla Devoniyenin en korkulan yırtıcılarıydı. Köpek balıklarının ve vatozların içinde bulunduğu grup olan kıkırdaklı balıklar, ilk kez Devoniyende ortaya çıktı, çeşitliliklerini Karbonifer ve Permiyende artırdı.

Balık (Ptycodus ferox)                                                    Bir Plakoderm fosili

Devoniyen Bitki Yaşamı

Bitkiler Devoniyende büyük bir evrimsel sıçrama yaptı. Erken Devoniyen bitkileri Silüryen Cooksonia'sına benzeyen 15-20 santimetre boylarında, suya en azından neme bağımlı, yapraksız, otsu ve sürünücü bitkilerdi. Dönemin sonlarına doğru ise odunlaşmış gövdeleri, 30 metreyi bulan boyları ile ilk ağaçların oluşturduğu ormanlar Devoniyen kıtalarını kapladı ve ilk tohumlu bitkiler ortaya çıktı. Bitkilerde görülen bu evrimsel gelişim, her ne kadar Kambriyendekiyle çok benzerlik göstermese de, "Devoniyen Patlaması" olarak değerlendirilir. Erken Devoniyenin bitkileri üç grupta değerlendirilir.

Kökleri ve yaprakları olmayan Rhynophyteler Cooksonia'yı andırır: Dikotomik dallanan ve sporangiyumlarını uçlarında taşıyan bir gövdesi vardı. Rhynophytelerin en yaygın örneği Rhynia'dır. Rhynia'nın, çağdaş bitkilerin çoğunun kök aldığı ortak ataya oldukça yakın olduğu düşünülüyor. Her birinin iletim demetlerinin ve sporangiyum yapılarının farklı olmasından dolayı, sistematik yakınlıkları çok iyi anlaşılamamış olan Aglaophyton, Horneophyton ve Nothia da bu gruba dahildi.

      Rhynia                                             Horneophyton

Zosterphyllophyteler Erken ve Orta Devoniyende yaşamış, dikotomik dallanan bir eksene ve az ya da çok böbrek biçimli yanal sporangiyumlara sahip bir bitki grubuydu. Bazılarının çıplak bir gövdesi varken, bazılarının gövdesinden küçük diken benzeri çıkıntılar vardı. Dikene benzemelerine bunların bitkiyi korumak gibi bir görevleri yoktu; çünkü, dikenlerle korunacak büyüklükte hayvanlar henüz yoktu. Bu dikensi çıkıntıların görevinin yapraklar gibi yüzey alanını artırmak olduğu düşünülüyor. Bu çıkıntılar yaprak benzeri gövde uzantıları olsa da, iletim demeti taşımadıkları için yaprak olarak kabul edilemez. Zosterphyllophytelerin kibrit otlarının ataları ya da akrabaları olduğu düşünülüyor. Gövdesini kaplayan çok sayıda dikensi çıkıntıya sahip, yapraksız bir bitki olan Sawdonia, Zosterphyllophytelerin tipik temsilcisiydi.

        Zosterphyllum                                                          Sawdonia

Erken Devoniyenin en büyük bitkileri olan Trimerophytelerin, dikotomik ya da monopodiyal dallanan bir ekseni vardı. Trimerophytelerin Sphenopsidlerin ve Progymnospermlerin atası olduğu düşünülüyor. Erken ve Orta Devoniyende yaşamış kibrit otlarının bir üyesi Asteroxylon ve Baragwanathia'ydı. Hem Zosterphyllophyteler hem de Trimerophyteler köklerden yoksun; su ve besin maddeleri topraktan rizoidlerce emen bitkilerdi.

İlk Ormanlar

Bitkiler evrimsel ilerlemelerini Orta Devoniyende de hızla sürdürdü. Karmaşık iletim sistemlerini, ikincil odunu, gerçek yaprak ve gerçek kökü geliştiren bitkiler, hem toprağa daha sağlam tutundu, hem de boylarını uzatma imkanı buldu. Orta Devoniyen bitkileri arasında boyları birkaç metreyi bulanlar vardı. Böylece bitkiler ağaçsı büyüme ve geniş ormanlar oluşturmak için gerekli temel gelişmeleri tamamladı.

Geç Silüryende küçük bitkiler olarak ortaya çıkan kibrit otları Devoniyende büyük bir çeşitlilik kazandı, Geç Devoniyende odunlaşarak büyük ağaçsı biçimler aldı. Sporlarla üreyen kibrit otları neme bağımlıydı. Lepidodendridler ve Sigillaridler kibrit otlarının yaygın fosil gruplarıydı.

Eğreltiler, Calamiteler ve at kuyrukları Geç Devoniyen ortaya çıkan diğer sporla üreyen gruplardı. Karboniferde yaygınlaşan eğrelti ve at kuyruklarının, Trimerofitlerden köken aldığı düşünülüyor.

Orta Devoniyende ortaya çıkan Archaeopteris gibi ilkin açık tohumlular, ilk ağaçlardı. On metreyi bulan, 1.5 metre çaplı gövdeleri ve eğrelti benzeri yaprakları vardı. Tohuma giden yolda önemli bir adım olan heterosporların ilk kez bazı ilkin açık tohumlularda görülmesi ve odun yapılarının ilkel kozalaklılara çok benziyordu. İlkin açık tohumluların ve ardından eğrelti, atkuyruğu ve kibrit otlarının ağaçsı biçimlerinin oluşturduğu geniş ormanlar Geç Devoniyende kıtaları kapladı.

Archaeopteris fosili

İlk tohumlu bitkiler de ilk kez Devoniyen sonlarında ortaya çıktı. Moresnetia, bilinen ilk tohumlu bitkilerdendi. Moresnetia benzeri bitkilerden, tohumlu eğreltiler evrimleşti. Bugün nesilleri tamamen tükenmiş ve heterojen bir grup olan tohumlu eğreltiler (pteridospermler), Geç Paleozoiğin başarılı gruplarındandı. Eğrelti benzeri yaprakları olan bu bitkiler, sporlar yerine gerçek tohumlar ve polenlerle çoğalıyordu. Tohumlu bitkilerin ortaya çıkmasından sonra, henüz bitkilerce işgal edilmemiş olan kıtaların kurak iç kesimleri de ormanlarla kaplandı.

Tohumlu eğrelti

Devoniyen Kara Hayvanları

Bitkilerin evrimsel bir sıçrama yaşadığı Devoniyende, buna paralel olarak onlarla aşağı yukarı aynı zamanda karaya çıkan eklembacaklılarda da benzeri bir çeşitlenme ve gelişme oldu. Erken Devoniyen faunasının üyeleri temel olarak eklembacaklılardı. Akarlar, örümceğimsiler, eurypteridler, trigonotarbidler, ilkel kanatsız böcekler ve çok ayaklılardan oluşan bu fauna hakkında fazla bir şey bilinmiyor.

Erken Devoniyen faunasından örnekler

İlk Kara Omurgalıları

Devoniyen kara yaşamı

Dönemin sonuna doğru, et yüzgeçlilerden köken alan ilk Tetrapodomorflar ortaya çıktı. Tetrapodomorflar, balık benzeri ilkin dört üyelilerdi. Bu ilk iki yaşayışlılardan biri Ichthyostega'dır. İlk fosili 1930'larda bulunan Ichthyostega'nın, bir metre civarında boyu, dört bacağı ve ancak suda kullanılabilecek balık benzeri bir kuyruğu vardı. Bundan elli yıl kadar, sonra Acanthostega bulundu. Acanthostega'nın tam bir fosili bulununcaya kadar bu iki canlının zamanlarını kara ile sucul ortam arasında belli oranlarda paylaştırdığı düşünülüyordu; ancak, sonradan her iki hayvanın da bacaklarının dört üyelilerde görmeye alışık olduğumuz türden biçimleri olmadığı anlaşıldı. Acanthostega'nın sekiz ve Ichthyostega'nın da yedi parmağı vardı. Tüm dört üyelilerin beş parmağı vardır. Bazen bu parmaklar körelmiş olsa da bu dört üyelilerin ortak bir özelliğidir. Daha sonradan yapılan araştırmalar, iki hayvanın anatomisinin de yürümeye hiç de uygun olmadığı anlaşıldı: Bu hayvanlar zamanlarının tamamını suda geçiren canlılardı. Eğer sudan dışarı çıkıyorlarsa da pek çok balığın yaptığı gibi kıvrılarak hareket ediyor olmalıydılar. Peki o zaman sudan çıkmayan bir canlı bacakları ne yapsın? Sığ sularda dipte dolaşan bu canlılar bacaklarını burada ilerlemek için kullanıyor olabilirler. Eller, parmaklar ve omurgalı üyelerinin diğer parçaları dört üyeliler henüz sudan çıkmadan önce bir nedenle evrimleşti. Bu hayvanlar tamamen sucul olsa da dört üyelilerin karaya çıkışı yine de Devoniyenin oldukça geç dönemlerinde gerçekleşmiş olmalı. Çünkü Erken Karboniferde iki yaşamlıların karaya oldukça iyi uyum sağlamış biçimleri ortaya çıktı.

               Acanthosega                                                                     Ichtyostega